Mjesto tišine, mira i prirodne ljepote, koje je sam Bog postavio kao čuvara jezera.

Manastir Kom sa crkvom Uspenja Presvete Bogorodice nalazi se u sjeverozapadnom delu Skadarskog jezera, u blizini Žabljaka Crnojevića, na obronku Adrijske gore koji se u vodoplavnom periodu pretvara u ostrvo, dok se za jako sušnog ljeta do manastira može doći i puteljcima kroz močvaru.

Podignut na gori, opasan zaštitnim zidom sa dve kapije, sa kamenim kula zvonikom, diskretno i oprezno gleda na sve strane Jezera.

Manastir Kom sa crkvom posvećenom uspenju Bogorodice, zadužbina Đurđa i Lješa Crnojevića, nastao je, smatra se, između 1415. i 1427. godine. U jednom period, Kom je bio sjedište Zetske mitropolije. U njemu je, 1831. godine Petar II Petrović Njegoš rukopoložen za arhimandrita.

Kad nogom kročite na ovo ostrvo u trenu ćete se vratiti nekoliko vjekova unazad. Osjetićete dah ljubavi, nostalgije i sjete. Svaki kamen ugrađen u ovo ostrvo je istorija i priča sama po sebi. Svjedok mnogih bitaka, saučesnik ratova, vjesnik slobode, nijemi posmatrač mnogih izgubljenih bitaka. Zato, manastir Kom i jeste kralj Jezera koji se strastveno voli.

Imao sam tu sreću i privilegiju da sa mojim Kučima, Draženom, Glišom, Živkom, Milošem, Danilom, Ivanom i Boškom budem gost nastojatelja manastira monaha Filipa. Čovjeka koji, kao da je vjekovima brušen, da bude baš onaj kamen ugaonik koji je vjekovima nedostajao Komu. Kao da je sam Bog vjekovima lutao i tražio pravu osobu koja će svojom vizijom biti najbliža njemu i manastiru i koji je u monahu Filipu ugradio sve ono što je ovom svetom mjestu nedostajalo.

Tih i nenametljiv, kratkih rečenica, a dubokih misli, monah Filip je i Crnojević i Petrović. Ivan i Njegoš. U svakoj njegovoj rečenici se dopunjuju dva velika vladara koja i danas, makar duhom, stanuju na Komu. Bistrog pogleda kao jezero usred ljeta, njegovo lice je detinjski veselo i zrači optimizmom i vjerom u Boga. Njegova filozofija života utkana je poetski snažno u Kom. I tu filizofiju nesebično dijeli sa svim onima koji nogom kroče na to ostrvo.

Njegove riječi, pune životne mudrosti, ostaju zapamćene, i vanvremenske su. Vrate vas za trenutak u 14. vijek, a već u sledećem trenu ponovo ste u realnom svijetu.

Nekad je Kom bio oronuli princ, danas oživljeli kralj koji još nije dostigao svoj zenit, neodoljivo privlači putnike, umjetnike i sanjare, željne ljepote i mira. Božiji dar, za sve one koji žele da pronađu svoj mir. Da se pomole za sebe, da oproste svima koje će taj oprost vratiti na pravi put.

Grad srušen za vrijeme Turaka: Ne postoje precizni istorijski podaci o periodu nastanka kulturnog dobra Balšin grad, iako predanje ukazuje da su Balšići sagradili grad na ovom mjestu. U periodu turske dominacije grad je srušen, a na njegovim ostacima su podignuti novi objekti. Dominantna pozicija brda Balšin grad bila je od strateškog interesa u praistoriji i srednjem vijeku, a fortifikacioni objekti u njemu su bili dio sistema odbrane koji je kontrolisao zetsku ravnicu.

Govoreći o značaju toponima u preciznijem datovanju istorijskih objekata i događaja Vukić Pulević i Novica Samardžić su u svom radu „CRNOJEVIĆI, BALŠIĆI I PETROVIĆI U TOPONIMIJI CRNE GORE“ zapisali:

“Tokom podužega rada na sakupljanju i izučavanju toponima i legendi vezanih za dinastiju Crnojevića zapazili smo i toponime koji se povezuju s dinastijom Balšića, koja je Zetom/Crnom Gorom vladala prije Crnojevića. Uzgred smo neke od tih toponima zabilježili i prikazujemo ih u ovome prilogu, računajući da mogu poslužiti kao inspiracija i podsticaj budućim onomastičarima da te značajne probleme temeljitije izuče.

U svakom slučaju onomastička građa ove vrste može poslužiti kao svojevrsna dopuna istorijskim izvorima, arheološkim nalazima i upoznavanju bogate graditeljske baštine koju su u nasljeđe ostavili neimari iz vremena vladavine Balšića. I ođe, kao i kod Crnojevića, postoje toponimi s realnim istorijskim utemeljenjem, kao što su nazivi nekih lokacija sa sakralnim objektima, kućama-kulama i dr. Sa druge strane, neki su toponimi plod mašte i označavani su na osnovu legendi i predanja, ali i kao takvi predstavljaju zanimljiva svjedočanstva o vremenu kad su nastajali i motivima imenovanja. Moguć je i transfer: da je toponim nazvan po nekome drugom Balši ili Baoši, a da je kasnije prenesen na vladare iz dinastije Balšića. Sve to usložnjava istraživanja koja zahtijevaju multidisciplinarni prilaz, kako lingvista, tako i istoričara, arheologa, geografa i dr”.

Oni su za toponim i tvrđavu Balšin grad, Bašin grad zapisali da je uzvišenje s ruševinama staroga utvrđenja, na Ponarskoj gori iznad naselja Ponari, Zeta. Njega su po predanju gradili Balšići.

Tako da se danas za kulturno dobro tvrđava Balšin grad koje se nalazi na vrhu istoimenog brda, najčešće navodi da je ime dobila po poznatoj dinastiji Balšića koja je upravljala Crnom Gorom (Zetom) tokom XIV i početkom XV vijeka. Nažalost, o samoj tvrđavi zbog dosadašnje neistraženosti nema puno istorijskih podataka, ali je očigledno da je u doba vladavine Balšića imala važno mjesto u kontroli većeg dijela jezera, kao i doline Zete, s obzirom na njenu dominantnu poziciju u odnosu na Skadarsko jezero.

Sa vrha je odličan pogled na Skadarsko jezero, Žabljak Crnojevića, Lovćen, Vrsutu, Rumiju, Vranjinu, Prokletije, rijeku Moraču, Zetsku ravnicu, naselje Kurioci, Šćepanovu glavicu, Oblun, Malo blato, Bobiju, Ponare..

Na lokalitetu, koji ima dominantan položaj u odnosu na Skadarsko jezero i zetsku ravnicu nalaze se ostaci srednjovjekovnog fortifikacionog objekta, u vidu manje trapezoidne fortifikacije. U jugozapadnom i sjeverozapadnom uglu bedema nalazi se po jedna kružna kula, dok je treća na sjeveru, najvjerovatnije bila kvadratnog oblika . Istočni bedem je očuvan u visini temelja , dok je zapadni očuvan malo više. U jugozapadnom uglu fortifikacije nalazi se prolaz sa stepeništem.

Bolje očuvani ostaci utvrđenja ukazuju na period turske dominacije, dok mjestimično sačuvani stariji zidovi ukazuju na period Balšića. Istočno od srednjovjekovnih objekata nalazi se suvozid, za koji se misli da je moguće bio dio praistorijske fortifikacije.

Na samom platou prilikom jednog od posljednjih rekognosciranja, pronađeni su fragmenti praistorijske i antičke keramike.

Pod zaštitom od 1950. godine: Ipak originalni i primarni oblici, kao i sačuvano prirodno okruženje, daju ovom kulturnom dobru svojstvo autentičnosti tako da iako je kulturno dobro u lošem stanju, može se reći da je sačuvalo značajne elemente po kojima je prepoznatljivo i zbog kojih je rješenjem broj 682 od 04.08.1950. godine, stavljeno pod zaštitu.

Već i sama mogućnost dokumentovanja kulturnog dobra i veza sa vladarskom porodicom Balšića, čini da Balšića grad već posjeduje istorijski značaj i trebalo bi da ima više interesovanja za njegovu sudbinu.

Posebno interesovanje zaslužuje s obzirom na to da ovo kulturno dobro sadrži materijalne ostatke pojedinih istorijskih epoha, i da nije arheološki istraženo, čime Balšića grad ostaje nepoznanica za svoje današnje savremenike . Već smo rekli da se na ovom kulturnom dobru evidentirane helenističke fortifikacije, ali i one iz XV vijeka, koje bi kad bi bile istražene mogle da se prezentiraju sa istovremenim kulturnim dobrima iz njegove okoline, kao što su Oblun i Žabljak Crnojevića.

Fotografisao: Dejan Starcevic, Dejan Starcevic Photography

“Naš drugi pokušaj penjanja Vranjine poslije 2017. godine kada smo ispeli jedan njen mali dio: ovog puta smo išli tek prokrčenom stazom od strane NVO Psiho Vodič, pa nam penjanje nije bilo problem”, kazali su oni.

Vranjina – ostrvo i jedinstveno selo u Skadarskom jezeru. Iako ne izgleda tako, Vranjina je zapravo ostrvo koje je povezano sa kopnom mostom.

Selo Vranjina je takođe poznato kao crnogorska Venecija, zbog prirodnog ambijenta i specifične atmosfere. U Vranjini, ribolov je veoma popularan. Isto tako, naći ćete nekoliko velikih restorana koji se nalaze na – ili u blizini ostrva.

Vranjina je mjesto koje morate da posjetite, ali ne samo zbog gore recenog, vec i zbog mnogih atrakcija u blizini.